Blog

“Zehirli Yılanlar” Neden Ülkeyi Terk Etmek Yerine Direnmeyi Seçer?
Ya da Şöyle mi Sorsak: Kayyum Rektöre Boğaziçi Direnirken Diğer Üniversiteler Neden Ses Çıkarmadı?

Tezcan Durna[1]

Hayal meyal anımsadığım ve hala sebebi hikmetine nedense vakıf olamadığım bir söylenti dolaşıyordu çocukluğumun geçtiği seksenli yıllarda Antalya Aksu Öğretmen Okulu’nda okurken eğitimini yarıda bırakıp dönen kuzenimle ilgili. Eğitimini yarıda bırakıp hakkında konuşanların ifadesiyle “bir baltaya sap olamayışının” nedeni, yine hakkında konuşanların ifadesiyle “isminin üzerine kırmızı kalem yemiş olması”ydı. Kırmızı kalem dedin mi orda duracaksın işte. Kırmızı kalem, o dönem ebeveynlerinin çocuklarına en sakınılması gereken şey olarak vaaz edilirdi. Kırmızı kalemi isimlerin üzerine kimin çektiği, ne için çektiği, nasıl çektiği hep meçhul kalmakla beraber, sonucu çok netti. Kırmızı kalem hayatları karartır, baltaları sapsız bırakırdı. Kırmızı kalemi yiyen kişi bir daha iflah olmaz; alnına nakşedilen anarşik damgasıyla bir ömür damalı eşek gibi dolaşırdı toplum içinde. Gerçekten kırmızı kalemi kimin taşıdığını bilmek çoğu zaman mümkün olmazdı. Bazen bir okul müdürü, bazen bir emniyet amiri, bazen sıradan bir polis olabilirdi bu kalemi tutan ve üstünü çizeceği isim arayan kişi.

“Disipline verilmek” de o dönemlerde eğitim görmüş her öğrencinin kırmızı kalem benzeri yaygın bir korkusuydu. Akranlar arasında hep bir merak konusuydu hangi arkadaşının “disiplin kurulu üyesi” olduğu. Herkes birbirinden şüphelenir, hangi davranışının disiplin suçu oluşturacağından emin olamasa da, bu şüphe belki de samimi bir arkadaşlık kurmanın önünde hep bir engel olarak dururdu. Demem o ki, bu korkularla büyüdük, büyütüldük. Elbette Alevi olduğunu bir ihtimal saklayabilecek olanlara da aileler her zaman kendini saklamayı da önerirdi. Bu devletin/toplumun/hareketin/partinin “delisinin çok olduğunu” ailelerimiz de bilirdi hep. Tam da bu nedenle saklanarak büyüdük, büyütüldük. Özgüvenimizin yerine gelmesi belki de çok geç yaşlarda oldu bu yüzden.

BARIŞ İMZACISI OLMAK…

Yıllar geçti. Korkular hep baki kaldı. Ama bazılarımız bu korkularla yüzleşti, yüzleşmeye mecbur edildi. 2017 Ocak ayında “muhtelif terör örgütleriyle iltisaklı” olduğum iddiasıyla çalıştığım üniversiteden ihraç edildiğimde, aklıma ilk olarak yazımın başında bahsettiğim kuzenim geldi. Bahse konu kuzenim hayatta, köyde çiftçilikle uğraşıyor. Kırmızı kalem yiyerek eğitim hayatını yarıda bırakmak zorunda kalmasaydı belki de bir sürü öğrencisi olacak, bir sürü gence yol gösterecekti. Bilinmez tabi ki. Belki de kötü bir öğretmen de olabilirdi. Neyse ben kendime geri döneyim. Açıkçası, atıldığım ilk günlerde geçmişteki kırmızı kalemler, disiplin kurulları gibi konular üşüştü beynime. Mamafih ben zaten üniversite nezdinde “kırmızı kalem”i yediğimi ihraçtan kısa bir süre önce burs başvurum için verilmeyen izni sormak için görüşmeye gittiğim rektör yardımcısının önüme uzattığı üzeri sarı post itli dilekçemi görünce çoktan anlamıştım ve kendimi kırmızı kaleme çoktan hazırlamıştım. Post it üzerinde “Barış imzacısı, hakkında disiplin soruşturması var!” notu yazıyordu. İhraçtan sonra ise yine, kafamda kırmızı kalemle çizilmiş bir sürü korku dolaştı. Annem üzülecekti. Babam hayattan göçeli çok olmuştu, ama onun anısına bir borcum vardı. O hep “vatanına milletine yararlı bir evlat olmamı” isterdi. Teröristlikle iltisaklı ilan edilerek kamu görevinden ihraç edilmekle bu görevi yerine getirmekten uzaklaşmış olur muydum? Yoksa tam da “vatana millete yararlı olmak” böyle bir şey miydi? Bu sorularla yüzleşip kendinden emin olmak çok kolay olmuyor. Kendin kabul etsen, çevreni buna ikna etmen çok daha zor. Köye gittiğimde acaba herkes ne derdi? “O kadar inatla okumak istedi, sonunda bir dikiş tutturamayıp, üstelik terörist damgası yiyerek geri döndü” mü diyeceklerdi. Peki ya o kadar emek? Annemin ihraç edildiğimi duyduğunda ilk söylediği şey “Oğlum o kadar emeğin boşa mı gidecek şimdi?” oldu. Evet, emekler heba olacaktı. Olmadı neyse ki. Bu korkuyu/korkuları üzerimden atmam çok sürmedi. Ne zaman ki, bende olanı benden kimsenin alamayacağına kendimi ikna ettim, o zaman korku kalmadı ortada. Zira emekle, dişiyle tırnağıyla kazıyarak kendini yaratan, var eden insanın elinden hiçbir kudret hiçbir şeyi alamaz, onu muhtaç hale getiremezdi.

KORKULARINDAN SIYRILMAK!

Bir insan, -aslında bunu bütün canlılar için de genelleyebiliriz- ne zaman korkularından sıyrılır bilir misiniz? Artık gidecek yerinin kalmadığını, ya da kaybedecek bir şeyinin olmadığını tam olarak kavradığında. Yani kaybetme ihtimali olan şeyleri elinden alan/alacak olan grup, topluluk, iktidar gibi unsurlara karşı onlara boyun sunarak, rıza göstererek kurtaramayacağını anladığında özgürleşir. İnsan elbette her zaman bir umutla yaşar. Baskı, boyun eğdirme gibi stratejilere insanlar belki bir süre ram olabilir elinde olanların en azından bir kısmını koruyabilmek için. Ancak elindekileri aslında boyun eğdiği kişi ya da grupların alamayacağını, o sahip olduğu şeylerin kendisinin ayrılmaz bir parçası olduğunu, onların bedenine kazınmış erdemler ve beceriler olduğunu anladığı anda korku ve tedirginlik ortadan kalkar. Bunu anlamak zaman alabilir. Ancak bunu anlayan insanın yapamayacağı şey yoktur dünyada. İkinci olarak boyun eğdiği varlığın kendisinden üstün ya da güçlü olmadığını anladığında da insan korkularından kurtulur. Bu noktada “bana daha fazla ne yapabilir ki?” diye düşünmeye başlar.

Şimdi size bu ülkede yaşamlarını sürdürmeyi düşünen gençler için ülkenin ne vaat ettiğine ve bu vaade kanmayıp ya da bu vaatleri “hak etmeyip!” başka ülkelerde arayış içine girenlerle ilgili birkaç olgusal veri sunacağım. Elbette bu verilerin en öne çıkanlarını sırf mevzuyu somutlaştırmak için aktaracağım. Bunların tümünü aktarmak ne gerekli ne de mümkün bu kısa yazının içinde. 2020 yılı 15-24 yaş grubunu kapsayan genç işsizlik oranı artık verilerle oynadığı gün gibi ortada olan bir devlet kurumu olan TÜİK’in verilerine göre dahi yüzde 26.1.[2] Bunların gerçek karşılığının bu oranın iki katı olduğunu aklıselim istatistikçi ve ekonomistler sıklıkla dile getiriyor. Almanya’nın Federal Göç ve Mülteci Dairesi’nin 2018 ve müteakip raporlarına göre Türkiye’den Almanya’ya iltica başvurusunda bulunanların eğitim düzeyi yükseliyor.[3] Tam da bu nedenle Türkiye’den gelen iltica başvurularının kabul oranı giderek artış gösteriyor.[4] Bu satırların yazarı da, ihraç edildikten sonra Almanya’da bir üniversiteden kazandığı üç yıllık bursu pasaportunda uzun zaman tahdit olduğundan dolayı kullanamadı. Tam tahdit kaldırılıp Almanya’ya gidebilecekken, bu defa hayatın tuhaf bir cilvesi oldu ve pandemi patlak verdi. Neyse asıl mevzumuza geri dönelim.

ERKAN İBİŞ SEÇİLEREK GELMİŞTİ AMA…

2021’in ilk ayı, iktidarın tek adamı, ülkeyi bir gündemle daha ortadan ikiye böldü. 12. Cumhurbaşkanı, zaten uzun zamandır KHK ile değiştirilen rektör ataması yetkisini kullanarak, köklü tarihsel, akademik ve geleneksel teamülleri olan Boğaziçi Üniversitesi’ne siyasette dikiş tutturamamış, akademik geçmişi intihallerle dolu, tek kariyeri her türlü siyasi pozisyona aday olup olup seçilememek olan, çapsızlığı paçalarından akan bir kişiyi kayyım/rektör olarak atadı. Bu atama elbette ilk değildi. 15 Temmuz 2016 başarısız darbe girişiminin ardından ilan edilen OHAL döneminde yayınlanan 676 Sayılı KHK ile üniversitelerde akademisyenlere kısmen tanınmış olan rektör seçme hakkı ortadan kaldırılmış ve o zamandan bu zamana Ankara ve Hacettepe gibi köklü üniversiteler de dâhil olmak üzere pek çok üniversiteye üniversite dışından rektör ataması yapılmıştı. Elbette seçilmiş rektörlerin de akademinin ocağına incir ağacı dikmek için neler yaptığını unutmamak gerekiyor. Yüzün üstünde barış imzacısı hakkında önce disiplin soruşturması açarak, bunu sonuçlandırmadan KHK listelerine Barış İmzacılarının isimlerinin eklenmesi için jurnalde bulunan Ankara Üniversitesi Rektör Eskisi Erkan İbiş, üniversitenin akademisyenlerinin çoğunluğunun oylarıyla seçilmişti. Bu seçilmiş rektöre oy veren vermeyen pek çok akademisyen, 2017’de üniversitedeki akademisyen kıyımı yaşanırken sonsuz bir kış uykusuna dalmıştı. Bu kış uykusu, ya da ölü taklidi mi desek, elbette İbiş’ten sonra atanan kayyım rektörden sonra da derinleşerek devam etti. Diğer üniversitelere hiç girmiyorum. Hiç birisinde dışardan gelen kayyım rektörlere karşı tek bir ses çıkmadı. Ta ki Boğaziçi Üniversitesi’ne dışarıdan atanan akademisyen karikatürü Melih Bulu’ya üniversite bileşenlerinin neredeyse tümünün karşı çıkmasına kadar.

PEKÇOK KAYYIM REKTÖR ATANDI, NEDEN BOĞAZİÇİ?

Peki, daha önce o kadar üniversiteye dışarıdan kayyım rektör ataması yapılmış olmasına rağmen, neden Boğaziçi Üniversitesi’ne yapılan atamaya bu kadar direnç gösterildi? Aynı soruyu atamanın ve protestoların ilk günlerinde orta halli bir vakıf üniversitesinde çalışan bir meslektaşım kendisine öğrencilerinin de sorduğunu dile getiriyor. Meslektaşım bu öğrencilerin akıllarına “biz niye itiraz etmiyoruz? sorusunu sormak gelmediğine dikkat çekiyor. Bu soruyu pek çok insan sordu ve muhtelif yanıtlar verildi. Sorunun tek bir yanıtı yok elbette. Ancak işin sırrı zannımca Boğaziçi’nde verilen eğitimin niteliği ve bu üniversitenin uluslararası itibarı. Bu eğitim ve itibarın yarattığı özgüven ise bir başka neden. Son yıllarda ülkede bir yerlere gelmek için liyakatten ziyade lidere sadakatin daha önemli olduğu herkesin malumu. Bunu en iyi gençler biliyor. İyi eğitim almış, belli bir demokrasi kültürü ile yetişmiş bu gençlerden birisine kendisiyle röportaj yapan programcılardan birisi “ülkenin en yetkili kişisi size terörist diyor, gözaltına alınma tehdidi altındasınız, korkmuyor musunuz?” şeklinde bir soru soruyor. Daha yirmisine bile varmamış gencecik bir kadın “korkuyorum elbette, ama atın ölümü arpadan olsun” gibi iddialı bir yanıt veriyor.[5] Bu yanıtı tek başına özgüven ile açıklamak mümkün değil.

Burada yeni nesil güzellemesi yapacak değilim, ancak yeni nesil AKP iktidarı döneminin özellikle son beş yılında o kadar çok korkutuldu, o kadar çok yaftalandı ve damgalandı ki, artık korku duvarını aştı. Korku insani bir zaaf. Korkmamak için ya aptal ya da dünyadan bihaber olmak gerek. Elbette gençlerin çoğu hala korkuyor. Ancak ne kadar çaba sarf ederlerse etsinler, ne kadar iyi eğitim alırlarsa alsınlar, böylesi bir yönetim altında asla kendileri gibi kalarak bir yerlere gelemeyeceklerine emin olmuş durumdadırlar. Bu da aslında kaybedecek hiçbir şeylerinin olmadığını, dahası bu iktidarın yönetimi altında hiçbir şeylerinin olamayacağını bildikleri anlamına geliyor. Bunun yanı sıra aldıkları eğitimle dünyanın her yerinde yaşamlarını sürdürebileceklerini de biliyorlar. Her ne kadar yurt dışında yaşam kurma şansları taşrada okuyan diğer gençlerden daha fazla olsa da, bunu tercih etmek yerine ülkelerinde kalarak kendilerine hiçbir şey vaat edemeyen bozuk düzenin düzeltilmesinde aktif rol almak istiyorlar. Bu anlamda bu gençlerin hem olabildiğine dünya vatandaşı hem de iktidarın deyimiyle “yerli” olduklarını söylemek mümkün. İktidarı korkutan da bu gençlere içkin olan ilk bakışta paradoksal gibi görünen çelişkili kimlikleri. Bu nedenle bu gençlere ve akademisyenlere “elit, kökü dışarda, halktan kopuk” gibi sıfatlar yakıştırmaya çalıştı iktidar ve aveneleri. Ancak bu tabi ki tutmadı. Tutmamasının en önemli nedeni, onların korkularından sıyrılmış ve yaşadıklarından çok şey öğrenmiş olmalarıdır.

‘TOPLUMLA VAMPİR BENZERİ İLİŞKİ KURMAK!’

AKP iktidarı, uzun zamandır Türkiye toplumu ile vampir benzeri bir ilişki kurarak varlığını sürdürüyor. Bu ifadeyi Karl Marx sermaye için kullanır. Buna göre sermaye doğayla vampir benzeri bir ilişki kurar, ihtiyaç duyduğu kanı dünyadan emen bir yaşayan ölüdür sermaye. AKP iktidarı sadece doğayı değil, güzel olan her şeyi yok ederek varlığını sürdüren bir canavara dönüşmüştür. İşleyen, umut veren, yaşayan, cıvıldayan, neşe saçan, üreten kısaca güzel olan her türlü varlığı yok ederek kendi varlığını sürdüren bir canavar gibi toplumun üstüne çökmüştür. Boğaziçi gibi hala nispeten işleyen bir kuruma bu şekilde musallat olmasını da bu açıdan değerlendirmek gerekir. Bu nedenle toplum olarak yok olmamak için bu canavarı üstümüzden en kısa zamanda atmamız şarttır. Bunun için Gezi’de tohumları atılan, Boğaziçi direnişinde meyvelerini vermeye başlayan gençlere dışardan parmak sallayarak yol göstermek yerine onların yanında hizalanmaktan başka çaremiz yoktur. Gelecek ve umut onlardadır.

[1] um:ag Genel Yayın Yönetmeni

[2] https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Agustos-2020-33792#:~:text=15%2D24%20ya%C5%9F%20grubunu%20kapsayan,azalarak%20%31%2C1%20oldu.

[3] https://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiyeden-almanyaya-iltica-ba%C5%9Fvurular%C4%B1nda-e%C4%9Fitim-d%C3%BCzeyi-y%C3%BCkseliyor/a-49985398

[4] https://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiyeden-iltica-ba%C5%9Fvurular%C4%B1n%C4%B1n-kabul-oran%C4%B1-art%C4%B1yor/a-51957447

[5] https://www.youtube.com/watch?v=qJwySEF5KDs

Yazar Hakkında

Tezcan Durna, yüksek lisans ve doktorasını Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalında tamamlamıştır. Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümünde 2002 yılında araştırma görevlisi olarak başladığı görevine 2017 Ocak ayında görevinden uzaklaştırılana kadar devam etmiştir. Barış İmzacısı olması nedeniyle KHK listesine adı eklenerek akademiden uzaklaştırılan Durna, çalıştığı kurumda Haberi Okumak, Haber Sosyolojisi, Medya ve Etik, Etik Modernite ve İletişim, Şiddet Siyaset ve Medya, Akademik Araştırma, Yazma ve Sunma gibi lisans ve yüksek lisans düzeyinde dersler vermiştir. 2011-2012 yılları arasında TÜBİTAK Doktora Sonrası Araştırma Bursu ile Amsterdam’da bulunan Uluslararası Sosyal Tarih Enstitüsünde çalışmıştır.  Medyada temsil, basın tarihi, medya ve etik, medya sosyolojisi, yeni medya etnografisi, Türkiye’de aydınlar gibi konularda ulusal ve uluslararası akademik mecralarda yayınlanmış çok sayıda eseri mevcuttur. Halen Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfının Genel Yayın Yönetmenliğini yürütmekte, Almanya’daki Duisburg-Essen Üniversitesi’nde dersler vermektedir.

Her gün ama her gün suç işlenen bir ülkede, adalet aramak boynumuzun borcu oldu. Kadınlara, akademiye, öğrenciye, çiftçiye, işçiye uygulanan baskıyla şiddetin varyasyonlarını deneyimlemekle geçen günlerde, “Nasıl var olacağız?” arayışına da girdik. Bu sıkışmışlıkta belki de hayat kurtaran bu soruyla gelen dayanışma ruhu, kuşkusuz nefes aldırıyor.

Kayyum rektör Melih Bulu’nun atanmasıyla Boğaziçi’nde başlayan hukuksuzluk, ağır aksak ilerleyen güven kırıntılarını da yerle bir etti. Hem de öyle ki, ‘güvenlikten sorumlu’ ama sorsan hak nedir bilmeyenler, “Biz devletiz, size ne yapacağımızı bilmiyorsunuz, bizim yüzümüzü unutmayın, sizi bitireceğiz” diyerek nefret ve işkence suçu işlerken devamında yapacaklarını da alenen ilan ediyor. Bin bir emekle, derece yaparak en saygın okullardan birine giren öğrenciler; intihal yaptığı açığa çıkan, hiçbir yerde kabul görmeyen ve istifa etme cesaretini bile gösteremeyen bir isim yüzünden haftalardır şiddete uğruyor.

Elbette mesele Melih Bulu’nun kendisinden ibaret değil, seçilmediği ve istenmediği takdirde sırtını yasladığı otoriteye güvenerek şahsını rektör ilan eden Bulu, Boğaziçi’ni dünyada seçkin bir yere getireceğini iddia ediyor ve ezberden şaşmayarak varlığını, devletle özdeştiriyor. Peki, bunu üniversitenin içine polisleri sokarak, öğrencilerin üstünde deneyimledikleri şiddet türleriyle mi başaracak? Bu ülkenin bakanları, cumhurbaşkanı geleceği yaratması beklenen dinamik bir kesimi; “terörist”likle suçlarken, hedef gösterirken, karakolların tozunu “devletiz biz” diyenlerin ayaklarının altında yuttururken nasıl olacak bu işler? Birlik, beraberlik, tekçilik ve beklenen sonsuz biat ile devletli iktidarlarında kendilerine yer edinmeye çalışanlar; insan haklarını, geleceği, demokrasiyi, eşitliği, güvenli bir toplum olma sözünü nasıl ilerletebilir? Katliamlardan, çalınan sorulardan, sokaklarında rahatça dolaşamadığı bir karanlıktan, kâr hırsının azgın dişlilerinden sağ salim çıkıp gelen insanlar, sel oluyor be azizim.

Toprağımıza doldurduğunuz beton, ruhumuza dayattığınız iç çekişler, omuzlardaki yük canımızı almaya yetmedi ama silkelenme cesareti verdi. Kafasını kırdığınız, dişini döktüğünüz hatta cinsel saldırıya kadar vardırdığınız güvenlik anlayışınız, otoritenizi tuzla buz ediyor.

İstanbul’un, Ankara’nın meydanlarında kafalarını yere sürttüğünüz yüzlerce insan o meydanları özgürleştirmeyi vadeden ve kökü çok derinlerde olan bir ruhu taşıyor. O ruh ise çocuğunun iyi bir eğitim alması için merdiven silmekten canı çıkan, toprakta çalışmaktan ellerinden nasırı hiç eksik olmayan, şiddetle-mobbingle- tacizlerle cam tavanların arasında kendine yer kazıyan kadınların köklerinden filizleniyor.

Sadece kadın cinayetlerinde şiddetle mücadele edeceğiz gibi kelimeleri yan yana getiren zihniyet, elbette gelecek sunmaz. Sadece size değil o gücü size teslim edenlere de hesap soracak olan gençler, kadınlar, emeğiyle hayatta kalanlar kendilerinden tüm çalınanları alacak. Çünkü ufkumuz koltuklarla sınırlı değil, ufkumuz uçsuz bucaksız bir hayatla dolu. Sahte olan ne varsa arınacak kampüslerden, sokaklardan, meydanlardan kafanızın içindeki en dipsiz korkulardan… Uçan kuşun hain, terörist ve bilmem ne bela olduğu tamtamlarının arasında, haklı taleplerin bu kadar sahiplenilmesi kuşkusuz can suyumuz.

Burcu Yıldırım Kimdir?

Hacettepe Üniversitesi Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunu. Aynı üniversitede Kadın Çalışmaları Topluluğu (HÜKÇAT) kuruluş çalışmalarında yer aldı. Ankara Üniversitesi Kadın Çalışmaları Bölümü’nde yüksek lisansa başladı ancak birçok hocası, Barış Bildirisi’ne imza attıkları gerekçesiyle ihraç edilince bölümünü tamamlayamadı. Öğrenciliği döneminde ve sonrasında 5 yıl boyunca Evrensel Gazetesi ile Ekmek ve Gül’de; bir süre de Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali’nde çalıştı. Fişek Enstitüsü Çalışan Çocuklar Bilim ve Eylem Merkezi Çocuğun İnsan Hakları Ödülü ve Ankara Tabip Odası ödülü, İstanbul Tabip Odası “Gazete-Haber Araştırma Ödülü”, TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi “Koruma Alanında Emre Madran Ödülü” sahibi. Halen basın danışmanı olarak görev yapıyor.

Bazen karmaşık görünen soruların çözümü, zannedilenden daha basit olabilir.

Birkaç sene önceydi, benim için önemli bir toplantıya yetişmek üzere arabama bindiğimde garaj çıkışına tanımadığım bir arabanın park etmiş olduğunu gördüm. Sık sık başıma geldiği için fazla dert etmeden ve şoförün hemen duyup geleceğini umarak kısa kısa birkaç defa kornaya bastım. Umduğum gibi olmadı.

Beş dakika kadar kısa aralıklarla korna çalarak şoförün zihninde bir çağrışım yaratmaya çalıştım ama nafile. Arabadan inip yakın esnafı tek tek dolaşarak araç sahibini aramaya başladım. Zamanım daralıyordu, gecikeceğim kaygısıyla biraz telaşlanmaya başlamıştım. Esnaf ziyaretlerinden de sonuç alamayınca telaşım kısa sürede öfkeye dönüşmeye başladı. Arabaya dönüp bu kez kornaya uzun uzun bastım. O tanıdık öfkenin basıncını damarlarımda hissediyordum. Çıkardığım gürültü duyarsız kalınamayacak kadar çirkindi. Ama yine olmadı.

On beş dakika geçmişti, öfkeden ve çaresizlikten kan ter içinde kalmıştım. Gecikeceğim açıktı ama artık bu bile umurumda değildi. Zihnim aracın içindeki eşyalardan erkek olduğunu düşündüğüm şoföre kilitlenmişti. Geldiğinde hiçbir şey söylemeden sadece suratının ortasına bir yumruk atıp boğazını sıkmak, karşılık verirse bir yumruk daha atıp başını arabasının kapısına vurmayı falan hayal ediyordum. Arabama girdim ve doğru zamana kadar zapt etmeye çalıştığım öfkemle beklemeye başladım.

Beş dakika kadar sonra gençten bir adamın garaj çıkışını kapatıp beni yirmi dakikadır bekleten arabaya doğru yaklaştığını gördüm. Arabasının kapısını açarken ben de bir hışım arabamdan çıktım ve göz göze geldik. Kavga kaçınılmazdı. Durumu hemen anladı ve gözlerimin içine bakarak çok sakin ve çok içten bir şekilde “Abi ne olur kusuruma bakma, ne desen haklısın, ama gerçekten acil buraya bırakmak zorunda kaldım. Hakkını helal et.” dedi.

Bendeki tüm öfke mucizevi şekilde saniyeler içinde uçup gitmişti. Hatta neredeyse “Olsun kardeşim, üzme kendini, hangimiz hata yapmıyoruz ki” diyesim geldi ama son bir çabayla, “Tamam ama bari telefonunu yazar insan,” düzeyinde yavan bir sitemle durumu geçiştirdim.

Adamın verdiği cevabın gücü üzerine, sonrasında çok düşündüm. Evet, zaten pek kavgaya yatkın olmayan, çabuk yatışan mizacım da yardımcı olmuştu ama cümledeki esas sır başkaydı.

İletişim kanalları hızla yenileniyor, dönüşüyor. Dünyanın her yerinden insanlar birbiriyle düşünsel temas halinde.

Her geçen gün bu teması kolaylaştırmaya yarayan yeni uygulamalar birer “ürün” olarak sunuluyor. Büyük bir hevesle o uygulamaları kullanarak ürünlerin hem tüketicileri hem de devamlılığı sağlayarak bir anlamda üreticileri oluyoruz. Aynı zamanda bu uygulamaları kullanırken kendimiz hakkında sonsuz miktarda verinin piyasanın dolaşımına sunulmasını baştan kabul ederek bu ürünlerin hammaddesi olarak nesneleşiyoruz.

Bu karmaşık ağ içinde birbirinden çok farklı yaşam biçimi, kültür ve aidiyetlerle iletişime geçiyoruz, etkileşimde bulunuyoruz. Bu iletişim yapısı, her şeyin kontrolümüz altında olduğunu düşündüğümüz anda dahi iş yapış ve algılama süreçlerimiz üzerinde giderek belirleyici olmaya başlıyor.

Bazen alışılmadık, hatta yepyeni hassasiyetlerin doğurduğu sorumlulukların süzgecinden geçmek zorunda olan sözlerle, sürekli bir uyum sağlama çabasıyla hiç durmadan bilinmez bir boşluğa mesajlar bırakıyoruz. Kalabalıklar içinde kendimizi anlatmak zorunda hissediyoruz, anlaşılmak ve kabul edilmek istiyoruz.

Kendini anlatmak kadar karşıdakini anlama çabası da tek boyutlu bir uğraş olmaktan hızla uzaklaşıyor. Milyarlarca ayrı dünya her gün her saniye kendini anlatıyor. Artık kendimizin istekleri, öncelikleri ve olagelmiş hassasiyetlerinden ibaret bir dünyanın içinde kalarak başkalarının ne dediğini anlayamıyoruz.

Hem diğerlerini anlamak hem kendimizi anlatmak isterken bir taraftan da sistemin giderek artan biçimde bireylerin sırtına yüklediği sorumlulukların kaygıları altındayız. Çevre kirliliği, sokak hayvanları, yoksulluk, kadın cinayetleri… Her şeyde sorumluluğumuz artıyor, yüklenmekten kaçamıyoruz, çözümün parçası olmak zorundayız.

Bir yandan geçim kaygısı, işsizlik, gençlerin okuma çabası, dünyaya entegre olma telaşı, gelecek hayalleri ve sosyal kaygılar, pandemi; diğer yandan da yerli, milli, dini, etnik vb. türlü hassasiyetler tarafından sanki sürekli itilip kakılıyoruz. Akşamları, şanslıysak, kendimizi evlerimize, sevdiklerimizin yanına zor atıyoruz.

Çoğunluk üç aşağı beş yukarı böyle bir iklimde yaşıyor ve Türkiye’de her gün her kanalda, her mecrada onlarca siyasi yorumcu, ünvanlı akademisyen, analizci, araştırmacı, siyasetçi, parti lideri, betimlemeye çalıştığım sıradan hayatlara onların geleceği hakkında bir şeyler anlatıyor.

Siyaset insanları, halka kendileri hakkında zaten bildiklerinden daha fazlasını söylemeyen ve muhatapları tarafından çoğu paketi bile açılmadan çöpe atılan bu konuşmalarla iletişim kurmaya çalışıyor. Siyasi söylem çöplüğüne durmadan birbirinin tekrarı sloganlar, özlü ve tumturaklı sözlerle söylev yığmaktan başka pek bir şey yapmıyorlar.

Vitrinde şık görünmek yerine gerçekten toplumda dönüştürücü bir etki yaratmak için siyaset yapıyorsanız iletişimin gücünü ciddiye almak, ona hak ettiği değeri vermek ve ona uygun davranmak zorundasınız.

Gerçek insanların yaşadığı gerçek dünyaya temas etmeksizin, kalabalık ekipler, büyük bütçelerle havalı binalarda bol keseden klişe kampanyalar üretmeye girişmeden önce, rasyoneli sağlam, basit ve samimi bir siyasi iletişiminiz ve buna uygun bir iletişim diliniz olmalı.

Araçlar değişir, her dönemin ihtiyaçları farklıdır, iş yapış süreçleri yenilenir ama iletişimin özü değişmez. Sorunlar vardır ve kitleler bu sorunlara ilişkin samimiyetinizi sürekli test eder. Güçlü bir iletişim bazen sorunları çözer, bazen de sorunları doğmadan yok eder.

Garaj önüne park eden adamın yaptığı gibi…

Yazar Hakkında

Salih CEM, İletişim Uzmanı. Mülkiye, ÇEEİ mezunu. 20 yılı aşkın süre Siyasi İletişim, Pazarlama ve Marka İletişimi ve Spor İletişimi alanlarında kreatif direktör ve üst düzey yönetici olarak çalıştı. Siyasi parti ve adayların siyasi iletişim kampanyalarını yürüttü. Çok sayıda reklam kampanyası, sosyal sorumluluk projesi ve uluslararası STK projelerini yönetti. Halen iletişim danışmanlığının yanı sıra “Limitsiz Spor” platformunun genel yayın yönetmenliğini sürdürmektedir.

Devlet terörü diye bir şey var mıdır? Bu soruya yanıt vermeden önce, devletin sahibi olduğunu düşünenlerin terör anlayışını anlamaya çalışalım. Son yıllarda ülke yurttaşlarının en az yüzde ellisi terörist ya da terörle bağlantılı olduğu iddia edilen bazı örgütlerle iltisaklı olmakla ilan edilip duruyor. İki genel seçimde de antidemokratik yüzde on seçim barajını aşarak meclise hatırı sayılır sayıda milletvekili sokarak, artık “marjinal” olmadığını ispatlayan bir partinin neredeyse tüm vekil ve yetkilileri iktidarın nazarında alenen terörist. Yine aynı partinin ezici çoğunlukla seçilmiş belediye başkanları terörist olduğu gerekçesiyle görevden alındı ve yerlerine “yerli-milli” kayyumlar atandı. Aynı partinin yöneticilerinin çoğu hapiste, iki eski eş başkanı da uzun zamandır hukuksuz bir şekilde hapiste tutuluyor. Eş başkanlarından birisi hakkında Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi defaatle “tahliye edilmeli” kararı vermiş olmasına rağmen, hala hapiste tutulmaya devam ediliyor. Ülkenin ana muhalefet partisinin İstanbul İl Başkanı, Cumhurbaşkanı tarafından kamuya açık bir konuşmada yasadışı bir örgütün militanı, yani yine terörist olmakla suçlanıyor. Yine ülkenin ana muhalefet partisi lideri, Cumhurbaşkanı ve iktidarın müttefiki partinin genel başkanı tarafından “ülke için güvenlik sorunu” olarak tanımlanıyor. Ülkede yasal yollarla habercilik yapan, ülkenin hukuk kurallarına uygun şekilde faaliyet yürüten basın-yayın organları yine iktidarın en makbul basın-yayın organlarından birisi olan Yeni Akit tarafından “İhanet Ağının Yandaş Medyası”² olarak tanımlanıp hedef gösteriliyor.

KAMU GÖREVLİLERİNİN 125 BİNDEN FAZLASI TERÖRİST İLAN EDİLDİ

Ülkenin kamu görevlilerinin 125 binden fazlası “terörist” olmakla itham edilerek adları OHAL dönemi KHK listelerine eklenmek suretiyle kamu görevinden ihraç edildi. Bu yurttaşların hak arayışları yine KHK ile kurulan bir OHAL Komisyonu marifetiyle engellenmeye devam ediyor. OHAL Komisyonu, kuruluşunun üstünden dört yıla yakın zaman geçmiş olmasına rağmen, hala terörist olmakla itham edilen büyük bir çoğunluğun başvurusunu reddetti, önemlice kısmı hakkında da hala olumlu ya da olumsuz bir karar vermedi.³ Barış İmzacılarının neredeyse tümü haklarında açılan ceza davalarından beraat almış olmalarına ve AYM tarafından açılan bu davaların “hak ihlaline yol açtığı” kararı verilmiş olmasına rağmen, ihraç edilen hiçbir Barış Akademisyeni hakkında göreve iade kararı verilmedi. İade kararını geçtim hiç birisi hakkında olumlu ya da olumsuz herhangi bir karar açıklanmadı. Yani söz konusu Barış Akademisyenleri en üst mahkemeden yerele kadar bütün mahkemelerin verdiği kararlara rağmen, KHK ile kurulmuş OHAL Komisyonunun nazarında hala “terörist”.⁴ Ülkede ekonomik kriz olduğunu ve ekonominin iyi yönetilmediğini belirten ekonomistler külliyen terörist! Ülkenin doğal kaynaklarının altın ve maden şirketleri ile HES inşaatları tarafından katledildiğini düşünen ve buna karşı çıkan doğa aktivistleri terörist. Ülkenin sağlıklı bir tarım politikasının olmadığı ve bu nedenle tarım üreticilerinin zor durumda olduğunu belirtenler terörist. Covid-19 pandemisi sürecinin iyi ve şeffaf yönetilmediğini iddia ederek yerinde önerilerde bulunan ve her an işbirliğine açık olduğunu dile getiren Türk Tabipleri Birliği yöneticileri terörist! Hak ihlallerini takip eden, ülkede demokratik ve hakça yaşam talebinde bulunan sivil toplum örgütleri terörist! Çember her geçen gün daralıyor. Terörist olmayan tek bir kişi kalmayıncaya kadar bu liste uzayıp gidebilir.

Şimdi yazının başındaki soruyu tekrar soralım. Devlet terörü diye bir şey var mıdır? Eğer kendini devletin sahibi zannedenlerin çıkarı halkın ezici çoğunluğunun çıkarından üstün hale gelirse, bizatihi devletin kendisi açıkça bir terör aygıtına dönüşür. Bu tarihte hep böyle olmuştur. Devletliler, kendilerini eleştiren herkesi terörist ilan etmeye başladığında, devlet yasal varlığından sıyrılıp yurttaşlar üzerinde terör estiren bir makine haline gelir. Devlete tanınan yasal şiddet tekeli, yurttaşların çoğunluğu üzerinde ölçüsüz bir baskı aracına dönüşürse ve bu baskı aracını kendilerini devlet ilan eden kişiler, kendi çıkarlarını korumak için kullanırsa artık devlet, devlet olmaktan çıkar; devlete tanınan şiddet tekelinin hukuki zemini de ortadan kalkar.

‘DEVLET TERÖRÜNÜNÜN ALENİ HALİ’

Bu açıdan bakıldığı zaman, iktidarın içinden çıkmış bir yasal partinin genel başkan yardımcısının hedef gösterildikten sonra alenen dövülmesi, yine iktidarın ortaklarından birisinin içinden ayrılmış bir partiyi destekleyen köşe yazarı ve gazetecilere dayak atılması, basit bir şiddet olayı olarak değerlendirilemez. Bu artık yıllardan beri süregiden devlet terörünün iyice aleni hale geldiğinin göstergesidir.

Türkiye Cumhuriyeti devletinin devletlilerinin, kuruluşundan bu yana eleştiri ile başı pek hoş olmadı. Devleti yönetenlerin icraatlarının eleştirilmesi her zaman bizatihi devletin eleştirisi olarak değerlendirildi. Devletin başına geçen her kişi kendisini hep devletli olarak gördü ve devletin eleştirilmezlik zırhına büründü. Bu nedenle devletin başındakilerle başlarda işbirliği içinde olan ve devlete destek ve önerilerini sunan her aydın, entelektüel, köşe yazarı, gazeteci devletlilerin icraatlarını eleştirdiği anda tedip ya da tedhiş edildi. Devletin tedip için de tedhiş için de elinde her zaman pek çok seçeneği oldu. Kurtuluş Savaşı sırasında Mustafa Kemal Atatürk ile Anadolu’ya geçerek kurduğu Yeni Gün Haber Ajansı ile milli mücadeleye destek veren Yunus Nadi Abalıoğlu’nun ilerleyen yıllarda kurduğu ve yeni kurulan rejimin ismiyle müsemma Cumhuriyet Gazetesi bile tek parti iktidarının sonlarına doğru defalarca kapatılmıştır. Gazeteyi bu dönemde kapatan Milli Şef İsmet İnönü’dür ve gazetenin başyazarı ve yöneticisi oğul Nadir Nadi, kapatılan gazetenin açıldığını dönemin Basın Yayın Umum Müdürü Selim Sarper’den öğrendiğinde hissettiklerini şu satırlarla dile getirir anılarında:

“Bir suç işlemişim de affa uğramışım gibi teşekkür ederek, Sarper’in ellerine sa­rıldığımı şimdi buraya yazarken içimde hafif bir utanma duygusu ile George Orwel’in ‘Big Brother’ını hatırlıyorum. Suçum yoktu, kimseye borçlu değildim. Olsa olsa onlar benden, daha doğrusu babamdan özür dilemeli idiler. Ne anlamı vardı eğilip bükülmelerin? Baskı altında insan demek parça parça yitirebiliyor kişiliğini…”⁵

Burada Cumhuriyet Gazetesi İkinci Dünya Savaşı’nda Almanya’yı desteklemekle suçlandığı için kapatılmıştır; ancak sebebi ne olursa olsun gazete kapatmak, tedipten tedhişe giden en bilinen yollardan birisi olarak kısa Cumhuriyet tarihi boyunca hep uygulanmıştır.

GAZETECİLER ÜZERİNDE BASKILAR HEP VARDI

Gazeteciler üstündeki baskı, sindirme, korkutmanın tedhişe varan örnekleri de azımsanmayacak kadar çoktur Türkiye tarihinde. Tan Gazetesi ve Matbaasına yapılan saldırı, gazetenin sahibi Zekeriya Sertel ve eşi Sabiha Sertel’i ülkeden kaçmak zorunda bırakmıştır. Karı koca gazeteciler, ömürlerini tıpkı Nazım Hikmet gibi ülkelerine hasret içinde yurtdışında sürgünde tüketmişlerdir.⁶ Zekeriya Sertel’in Cumhuriyet Gazetesi’nin kurucuları arasında yer aldığını ve Cumhuriyetin ilk yıllarında Basın Yayın Umum Müdürlüğü de yaptığını unutmamak gerekir. Ülke tarihinde rejimin/düzenin içiyle dışında, dostuyla düşmanı olmak arasında incecik bir çizginin olduğunu ne kadar da iyi anlatır bu savruluş. Kendi partisinin içinden çıktığı İyi Parti’yi destekleyen Yeni Çağ Gazetesi yazarlarıyla yine AKP’nin içinden çıkan Gelecek Partisi’ni destekleyen Karar Gazetesi’nin yazarlarının MHP Genel Başkanı Bahçeli tarafından alenen tehdit edilmesi ve hedef gösterilmesi de bu nevidendir.⁷ Karar Gazetesi’nin yazarlarından Akif Beki’nin bugünün her söylediğinin hikmetinden sual edilemeyen Cumhurbaşkanının zamanında basın sözcülüğünü yaptığını da unutmayalım. Yine aynı gazetenin neredeyse bütün yazarlarının zamanında AKP iktidarının her icraatına alkış tuttuğunu; bu icraatları eleştiren herkesi en azından demokrat olmamakla suçladıklarını da akıldan çıkarmayalım.

Tedipten tedhişe ve en nihayetinde katle giden yolda Türkiye Cumhuriyeti tarihinde pek çok gazeteci yaşamını vermiştir. Ocak ayı Metin Göktepe, Hrant Dink ve en nihayet Uğur Mumcu’nun katlinin yaşandığı ay olarak gazeteci suikastları için önemli bir ay olarak duruyor karşımızda. Üç gazetecinin sevenlerinin yıllar geçtikçe eksilmemesi umut verse de, gazetecilik mesleğinin icra edilmesi giderek daha da zorlaşmaktadır.

Gazetecilik Bölümünü kazandığımı babama sevinerek haber verdiğimde dört yıl önce Çetin Emeç, bir yıl önce Uğur Mumcu katledilmişti. Babam bir yandan sevinmiş, diğer yandan “iyi halt ettin” dercesine bir yüz ifadesiyle “oğlum bu ülkede gazetecileri öldürüyorlar” demişti yüzünün diğer yarısına bin hüzün kondurarak. Bu nedenle üniversitede okuduğum yıllarda hep öğrenci eylemlerine katıldığımda sakladım O’ndan. Hem üzmek istemediğim hem de tartışmamak için. Biliyordum ki babam, bir yandan Uğur Mumcu ve benzer şekilde katledilen gazetecilerin doğruları söylediği için öldürüldüğünün farkındaydı. Tam da bu nedenle hem bu gazetecileri seviyor hem de oğlunun böyle bir akıbete uğramasından korkuyordu. Zira yurttaşı olduğu devleti tanıyordu. Yurttaşı olduğu devletin içindeki çıkar odaklarının acıması olmadığının da farkındaydı. Ancak farkında olmadığı bir şey vardı. Devlet denilen şey aslında kendisiydi. Kendini devlet sanan devletlilerin perde arkasından süregiden çıkar ilişkilerinin devlet çıkarı olarak tarif edildiğinin farkındaydı, ama başka türlü bir devlet de görmediği için bu devlete itaat etmeyi de vazife ya da mecburiyet olarak görüyordu. Benim babam, ortalama bir Türkiye Cumhuriyeti yurttaşıydı. Bu ortalama yurttaşın aynı zamanda bir sağduyusunun da olduğunu unutmaması gerekir bugünün devletlilerinin. Kendilerinden başka herkesi terörist, hain, kökü dışarda işbirlikçi ilan ettikleri sürece, devletli pozisyonlarına itaat edecek yurttaş kalmayacaktır. Kanunla sınırlandırılmamış devlet, yurttaşlarına refah değil ancak terör sunabilir. Yaşadığımız dönemin devletinin alametifarikası budur. Ancak bu devlet elbette böyle gitmez.

1 um:ag Genel Yayın Yönetmeni.